KKKA hastalığından ölümlerde; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının hayvancılık ve zoonoz hastalıklarla mücadelede sürdürülebilir ulusal bir politikasının olmayışı ve yanlış istihdamın rolü çok büyüktür.

Bu nedenle Tarım ve Köyişleri Bakanı istifa etmelidir.

Bakanlık teşkilatı yeniden yapılandırılmalıdır.

        Ülkemizde ilk defa 2002 yılında Kelkit havzasında teşhis edilen Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığı; bugün için ülkemizin önemli bir coğrafyasına yayılmış durumdadır. Bu yıl havaların erken ısınmasına bağlı olarak hastalıktan ölümler nisan ayı sonundan itibaren görülmeye başlamış ve sonbahara kadar hastalık görülmeye devam edecektir. Hastalık alanı her geçen yıl artmaktadır. 2002 yılından bu yana 100 civarında yurttaşımızın ölümüne neden olan Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığının ülkemizdeki mevcut durumu, koruyucu sağlık tedbirlerini ihmal eden anlayışın bir sonucudur. Bu anlayış ile KKKA ve diğer zoonoz hastalıklardan kaynaklanan ölümler sürecektir.

Dünyada ve AB ülkelerinde kendi sosyo-ekonomik yapılarına göre farklı örgütlenme biçimleri vardır. Türkiye'de veteriner hekimliği mesleğinin icrasına imkan verecek, AB ülkeleri benzeri bir örgütlenmenin olmaması, hayvancılık sektörünün içinde bulunduğu darboğazdan çıkamamasında ve zoonoz diye isimlendirilen hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıkların yayılmasında önemli bir etken olmaktadır.

İnsanlarımızın sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmelerinde büyük önemi olan hayvansal gıdaların üretimi için sağlıklı ve yüksek verimli hayvan yetiştirmek, bu hayvanların sağlıklarını korumak, bu hayvanlardan elde edilen hayvansal gıdaların çiftlikten sofraya güvenliği için eğitim alan veteriner hekimlerin kamuda yeterince istihdam edildiğini söylemek mümkün değildir.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığında 1985 yılında gerçekleştirilen yeniden yapılanma ile uluslararası antlaşmalara göre var olması gereken kamu veteriner hizmetleri etkinsizleştirilmiş, hizmette aksamalar olmuştur. Yasalarda var olan 'Hükümet Veteriner Hekimi' kavramı ortadan kaldırılmıştır. Bugün için Tarım ve Köyişleri Bakanlığının taşra teşkilatlarında veteriner hekim sayısı yetersiz, hatta bazı ilçe teşkilatlarında veteriner hekim yoktur. İl ve ilçelerde görev yapan resmi veteriner hekimler karar alma süreçlerinin dışındadırlar. İl-İlçe Hıfzısıhha kurullarında veteriner hekimlerin yer almaması zoonoz hastalıklara karşı alınması gereken önlemlerin aksamasına yol açmaktadır.  

Sağlık Bakanlığı, veteriner halk sağlığı alanında, insan sağlığı için risk oluşturan ve DSÖ tarafından 240 kadar olduğu belirtilen Zoonoz hastalığa bağlı olarak ortaya çıkan sorunların boyutlarını ve yaygınlığını saptayacak bir yapı oluşturamamıştır. 1946 yılından beri "Veteriner Halk Sağlığı" terimi DSÖ raporlarında kullanılmakta ve örgütlenme modelleri önermektedir. Ülkemizde, Sağlık Bakanlığının bu gelişmeyi takip etmemesi nedeniyle, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, yerel yönetimler ve diğer birtakım kurum veya kuruluşlarla eşgüdüm sağlanamamakta ve dolayısıyla bu alandaki hizmette aksamalar ortaya çıkmakta, kış aylarında kuş gribi, yaz aylarında KKKA hastalığından insanlarımız ölmektedir.

Veteriner hekimler, insan üzerinde doğrudan uygulama yapmamakla beraber, sağlıklı bir çevre oluşturulması ve birçok hastalığı kaynağında önlemesi açısından insan sağlığına hizmet etmektedir. Sağlık Bakanlığında zoonotik hastalıklardan korunmak veya bu hastalıkların önlenmesi için yapılacak epidemiyolojik programlarda veteriner hekimlere yer verilmemektedir. Artan çevre problemleri, zoonoz hastalıklar ve güvenli olmayan gıdanın getirdiği sağlık problemlerine karşı, Dünyada giderek daha da  öne çıkan tek tıp veya tek sağlık  konseptine karşılık ülkemizde sağlık sistemi zincirinin önemli bir halkası olması gereken veteriner hekimler, özellikle kamuda tamamen dışlanmışlardır.

Birkaç yıl önce uygulamaya konulan hayvan kesim yerlerinde devlet adına görev yapan Akredite veteriner hekimlerin geçtiğimiz ay görevlerine son verilmiş olması, hükümetin halk sağlığının korunmasına, veteriner hekimlik hizmetlerine verdiği önemin, değerin bir göstergesidir.

2-3 yıl önce Tarım ve Köyişleri Bakanlığında teknik hizmetler sınıfındaki çalışan personele yapılan maaş zamlarından, sağlık hizmetleri sınıfında oldukları için veteriner hekimler yararlanamamışlar. Bugünlerde TBMM gündeminde bulunan sağlık çalışanlarının özlük haklarının iyileştirilmesine yönelik kanun tasarısında veteriner hekimler bu sefer de hayvan sağlığı ile ilgili alanda çalıştıklarından dolayı kapsam dışında tutulmuşlardır. Bugün itibarıyla kamuda çalışana 4.000 civarında (3.000 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 1.000 Belediyeler) veteriner hekim açlık sınırının altında maaş ile yaşamlarını ve hizmetlerini sürdürmeye çalışmaktadırlar.

Mevcut sağlık sisteminin, parasal kaynak yetersizliği yanında yönetim problemleri, mevzuat yetersizliği, yeterli enformasyon sisteminin olmayışı, bilimsel destek ve bilimsel araştırma kuruluşlarının olmayışı ya da mevcutlardan gerektiği gibi yararlanılmaması, teknolojik eksiklik, yeterli insan gücü ve planlaması olmayışı gibi çok önemli sorunları vardır.

Öneriler

- Hastalıktan korunmada çiftlik hayvanlarının düzenli ilaçlanması ve bilgilendirme en önemli yoldur. Bunun yapılabilmesi öncelikle Tarım ve Köyişleri Bakanlığı merkez ve taşra birimlerinin veteriner hizmetlerinin sağlıklı yürütülmesine olanak tanımayan yapısının düzeltilmesine, yeteri kadar veteriner hekim istihdamı ile hastalıklarla mücadelenin programlı şekilde yürütülmesine bağlıdır.

- Tarım ve Köyişleri Bakanlığında halen mevcut fonksiyonel örgütlenme yerine, sektörel bir örgütlenmeye gidilmeli, hayvan hastalıkları ile savaş, hayvansal gıdaların ahırdan sofraya hatta çatala gelinceye kadar kontrolü ve pazarlanması konularında gerekli yetki ve sorumluluklar ile donatılmış olan Veteriner İşleri Genel Müdürlüğü, Uluslararası Cenevre Antlaşması da dikkate alınarak kurulmalı, buna paralel olarak taşra teşkilatı da oluşturulmalıdır.

- Kırsal alanda yaşayan halkımıza; dünyada giderek daha da  öne çıkan tek tıp veya tek sağlık  konsepti doğrultusunda, Beşeri ve Veteriner Hekimler ile hemşireler ve diğer yardımcı sağlık mensuplarının aynı anda, birlikte Koruyucu Sağlık Hizmetlerini kesintisiz sağlayabilmesi için de Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde Veteriner Halk Sağlığı Dairesinin kurulmalıdır.

- Kamuda çalışan veteriner hekimlerin özlük hakları yaptıkları hizmet gereğince, diğer sağlık çalışanları ile eşit düzeye getirilmesi için gerekli yasal düzenlemeler biran önce yapılmalıdır.

- Hayvan sağlığını, dolaylı olarak halk sağlığının korunabilmesi için; Tarım ve Köyişleri Bakanlığının mevzuat yapma, kontrol ve destek hizmetlerine öncelik vererek, saha uygulamalarının özel veteriner hekimler tarafından yapılacak şekilde işbirliğinin oluşturulması gerekmektedir.

- Çevre ve Orman Bakanlığının veteriner hizmetleri planlanarak, gerekli yasal düzenlemeler yapılmalı, bu Bakanlık bünyesinde, av ve yaban hayatı hizmetlerinde günün gelişen şartları doğrultusunda veteriner hekimler görevlendirilmelidir.

- İptal edilen Akredite veteriner hekimlik; daha geniş yetkiler ile tüm kesimhaneleri kapsayacak şekilde yeniden uygulamaya konulmalıdır.

- Yerel yönetimlerde veteriner hekimler mutlaka istihdam edilmeli, Büyükşehir belediyelerinde Veteriner Daire Başkanlıkları kurulmalıdır.

- Ulusal veteriner hizmetleri gelişmiş ülkelerde olduğu gibi tek çatı altında toplanmalıdır.

- Özellikle kırsal kesimde yaşayanlar başta olmak üzere, halkın hastalık hakkında bilgilenmesi ve bilinçlendirilmesi için eğitim ve yayım çalışmalarına ağırlık verilmelidir.

- Hastalıktan korunmak ve hastalığı kontrol altına alabilmek için Sağlık Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı arasında koordineli çalışmalar yapılmalıdır.

- Meclise tatile girmeden özlük haklarında gerekli iyileştirme yapılmadığı takdirde Veteriner hekimlerin özlük haklarında oluşan erozyonun sorumlusu olan Veteriner Hekim Tarım Bakanının bir an önce görevi bırakması gerekmektedir.

22.05.2008

Veteriner Halk Sağlığı ve Toplumsal Çalışmalar Derneği